Cultuur aan tafel: de supra

De beste inleiding tot de Georgische cultuur is een supra, het traditionele feestmaal. Een supra begeleidt zowel vreugde als verdriet, en wie aan tafel wordt uitgenodigd, leert Georgië van zijn meest authentieke kant kennen.

Aan tafel hoor je zang, zie je dansen, worden gedichten voorgedragen en worden vriendschappen gesloten. Een tamada, de ceremoniemeester, leidt de toasten: op vriendschap, op het vaderland, op de gasten, op de voorouders. Het glas wijn gaat rond en de gerechten blijven maar komen. Een supra duurt lang, en dat is de bedoeling.

Duizenden jaren beschaving

Georgische cultuur is zo oud dat ze deel uitmaakt van de wereldgeschiedenis op manieren die weinig mensen beseffen. De druivenpitten die werden gevonden bij Gadachrili Gora, in de regio Kvemo Kartli, zijn 8.000 jaar oud. Ze zijn het oudste bewijs van wijnbouw ter wereld. De wilde druif werd hier voor het eerst geteeld en verwerkt tot wijn in aardewerken kruiken, qvevri genaamd.

Tijdens de hellenistische periode lag er een wereldhandelsroute door Georgië, wat het land in contact bracht met beschavingen van ver. Die contacten zijn zichtbaar in de archeologie: in Vani en andere plaatsen zijn rijke vondsten gedaan die getuigen van een bloeiende, kosmopolitische samenleving.

Architectuur in elke vallei

In elk dorp, op elke berghelling, in elke vallei stuit je in Georgië op oude bouwwerken. Kerken, kloosters, vestingen, torens. De religieuze architectuur begon zich te ontwikkelen in de vierde eeuw, toen het christendom zich in Georgië verspreidde. Georgië was een van de eerste landen ter wereld dat het christendom als staatsgodsdienst aannam, in 327 na Christus.

Die vroege keuze voor het christendom heeft het land cultureel stevig verankerd in de westerse wereld, ook al grenst het land aan Rusland, Turkije en Azerbeidzjan. De middeleeuwse kerken en kloosters zijn geen toeristische attracties maar levende geloofsgemeenschappen, met koren die nog steeds dezelfde hymnen zingen als eeuwen geleden.

Taal, schrift en zang

Georgië heeft een eigen schrift, dat al meer dan vijftien eeuwen in gebruik is en in 2016 door UNESCO werd erkend als Immaterieel Cultureel Erfgoed. Het alfabet heeft drie historische vormen gekend en ziet er voor buitenstaanders even onleesbaar als fascinerend uit.

De Georgische volksmuziek, met zijn meerstemmige polyfonie, staat eveneens op de UNESCO-lijst. In 1977 stuurde NASA een selectie van de mooiste menselijke klanken de ruimte in, aan boord van de Voyager-sonde. Een Georgisch volkslied, Chakrulo, stond op die lijst.

Waarom het je raakt

Georgische cultuur is niet iets dat je in een museum bekijkt en daarna vergeet. Je ervaart het aan tafel, in een kerk, op een dorpsfeest. Het is aanwezig in het dagelijks leven op een manier die in veel landen al lang verloren is gegaan. Dat is precies waarom reizigers die er eenmaal zijn geweest, zo moeilijk kunnen uitleggen wat hen aantrok. Het is geen ding. Het is een gevoel.