Ouder dan je denkt

De geschiedenis van de Georgische dans gaat terug tot minstens 6.000 jaar geleden. Op aardewerk gevonden in de nederzettingen van Imiri en Arukhlo, in de regio Kvemo Kartli, zijn dansende figuren te zien. En in het Nationaal Museum van Georgië staat een zilveren schaal uit de late bronstijd, bijna 3.700 jaar oud, waarop gemaskerde dansers in een rij staan afgebeeld.

Dans was geen vermaak. Het was ritueel, ceremonie, gemeenschap. De oudste dans, de perkhuli, stamt uit die vroege periode. Hij wordt vandaag nog gedanst.

Vier dansen die de wereld kennen

Vier Georgische dansen zijn officieel erkend als Immaterieel Cultureel Erfgoed: de perkhuli, de khorumi, de Ajararische gandagana en de kartuli. Elk heeft zijn eigen karakter en zijn eigen verhaal.

Kartuli: de dans van twee mensen

De kartuli is de kroon op de Georgische choreografie. Het is een paardans met strikte regels die al gelden sinds de elfde en twaalfde eeuw.

De man mag de vrouw niet aanraken, ook niet haar kleding. De vrouw begint de dans en heeft het initiatief. De man volgt elke beweging die ze maakt, zonder zijn blik ook maar even af te wenden. Hij verlaat de dansvloer pas als zij het teken geeft: een buiging. Dan buigt hij terug.

In de kartuli danst de vrouw als een zwaan. De man glidt over de vloer met een techniek die "gasma" heet, waarbij zijn bovenlichaam vrijwel stil blijft terwijl zijn voeten het werk doen. Het is een dans die respect uitdrukt. Maar ook restraint, elegantie en iets onuitgesproken tussens twee mensen.

Perkhuli: iedereen doet mee

De perkhuli is de oudste groepsdans met zang. Dansers houden elkaars handen vast en bewegen samen. Geen beperking op aantal of geslacht.

In het Georgisch bestaat de uitdrukking "perkhulshia chabmuli", wat zoiets betekent als "deelnemen aan iets waaruit plezier voortkomt". De dans is zo verweven met het leven dat hij een gezegde is geworden.

In 1969 danste het ensemble Sukhishvili de Guriaanse versie van de perkhuli, de "partsa", op het podium van La Scala in Milaan. Het was de eerste keer dat een folkloretroep het beroemde operahuis betrad.

Khorumi: de oorlogsdans

De khorumi komt uit Adjara en is een mannenvertelling van strijd en moed. Soms staan er vijftig dansers tegelijk op het podium. Ze beginnen traag, verspreid, als verkenners in het veld. Dan bouwt het op. De formatie trekt samen. De muziek versnelt. Tegen het einde is het een explosie van energie.

Wie de khorumi ziet, begrijpt waar het woord "heroïsch" vandaan komt.

Parikaoba: met echte zwaarden

De parikaoba is ook een gevechtsdans, maar recentelijk verrijkt met romantische thema's in de vorm van de "Khevsuruli parikaoba". Op het podium wordt gevochten met echte zwaarden. De mannen schreeuwen. De stappen zijn acrobatisch en tot op de millimeter berekend. Het publiek zit rechtop.

Elke regio heeft zijn eigen stijl

Net als bij wijn en keuken verschilt dans per streek. De Ajararische gandagana, waarbij mannen en vrouwen samen dansen, heeft een andere textuur dan de osuri uit de berggebieden: traag, ritmisch, met dansers die in een perfecte lijn bewegen alsof ze één lichaam vormen.

Wie door Georgië reist en in meerdere regio's komt, ziet hoe elk dal zijn eigen beweging heeft.

Van het podium naar Hollywood

In 2022 gebruikte regisseur Matthew Vaughn Georgische danstechnieken voor de grote vechtscène in de film The King's Man. Een Georgische choreograaf en danser voerden de scène uit met elementen van de mtiuluri, parikaoba en kazbeguri. Ze wonnen de prijs voor beste vechtscène op de Taurus World Stunt Awards.

Het is een klein detail, maar het zegt iets: Georgische dans is zo technisch verfijnd en fysiek indrukwekkend dat het Hollywood-stuntcoördinatoren overtreft.

Zelf zien

Een voorstelling van het ensemble Sukhishvili in Tbilisi is voor veel reizigers een hoogtepunt van hun reis. Maar de echte dans zie je ook in de dorpen, op feesten, bij bruiloften. Geen podium, geen schijnwerpers. Gewoon mensen die dansen omdat ze niet anders kunnen.